Vaginizam je seksualna disfunkcija psihološkog porijekla, veoma česta u društvu. Kao reakcija straha i stanje slično paničnom napadu, vaginizam se javlja kod jedne od deset žena. Učestalost vaginizma varira u zavisnosti od kulturnog okruženja, ali najvažniji uzrok pojave jeste nedostatak znanja o seksualnosti. Neinformisanost dovodi do reakcije straha, a taj strah pokreće panični odgovor koji, na kraju, dovodi do pojave vaginizma.
Vaginizam nema direktnu vezu sa društvenim događajima. Međutim, način na koji društvo posmatra seksualnost i nevinost, nedostatak seksualne edukacije, neiskustvo, pogrešna uvjerenja i tabu teme, predstavljaju društvenu osnovu za nastanak vaginizma. Stoga je detaljno objašnjenje vaginizma korisno za jasnije razumijevanje njegovog liječenja.
Sadržaj
Šta je vaginizam?
Situacije koje mogu otežati ili onemogućiti seksualni odnos, a nastaju zbog nenamjernog stezanja mišića oko ulaza u vaginu, praćenih bolom, strahom i napetošću — nazivaju se vaginizam.
Kao nenamjerna vaginalna refleksna reakcija, vaginizam se može javiti tokom odnosa, ali i pri pokušaju stavljanja tampona, tokom ljekarskog pregleda ili pri dodiru prstom. Spazam nastao refleksom zatvara ulaz u vaginu i onemogućava penetraciju. Ukoliko se spazam nastavi, pojavljuje se i bol.
Vaginizam ne izaziva samo vaginalne spazme; može dovesti i do grčenja drugih mišićnih grupa u tijelu, a ponekad i do otežanog disanja. Kada prestane stimulacija koja je pokrenula refleks, mišići se opuštaju i vraćaju u normalno stanje.
Spazmom mišića karličnog dna koji se javljaju nenamjerno, seksualni odnos postaje nemoguć, pa je liječenje neophodno. Vaginizam je izvan svjesne kontrole žene. U rijetkim slučajevima odnos se može ostvariti, ali je zbog spazma bolan i neprijatan. Vaginizam se smatra primarnim seksualnim poremećajem, ali može nastati i sekundarno — kao posljedica traume ili ponavljanih vaginalnih infekcija.
Koji su uzroci vaginizma?
Učestalost vaginizma je veća u društvima koja imaju zatvoren pristup seksualnosti, u poređenju sa obrazovanijim društvima. Uzroke vaginizma možemo svrstati u nekoliko grupa:
- Nedovoljna seksualna edukacija: predstavlja osnovni uzrok. Nepoznata stvar uvijek izaziva strah, pa tako i seksualnost kada o njoj nema dovoljno znanja. Ne poznavanje anatomije i seksualne funkcije može samo po sebi dovesti do vaginizma.
- Strah od bola: jedan je od najčešćih uzroka. Žena može iz različitih razloga nesvjesno odbijati seksualni odnos. Strah od trudnoće, seksualno prenosivih infekcija, prisilni odnosi ili rigidno vaspitanje — sve to može dovesti do vaginizma. Perfekcionističke osobe često razviju i strah od gubitka kontrole.
- Društvene norme i uvjerenja: tabu teme, pogrešna uvjerenja, mitovi i strogi moralni principi mogu dovesti do seksualne blokade i stvaranja straha od odnosa. Preuveličavanje simboličke vrijednosti nevinosti takođe može otežati prirodan seksualni razvoj i povećati strah.
- Fizički razlozi: ciste na jajnicima, infekcije bešike i urinarnog trakta, vaginalna atrofija, suvoća vagine, čvrst himen, postporođajne povrede, maligniteti vulve, kožne bolesti ili reumatske bolesti koje utiču na pokretljivost.
Vaginizam je jedan od seksualnih poremećaja sa najuspješnijim ishodom liječenja. Iako se često misli da je terapija standardna, liječenje se zapravo prilagođava svakoj ženi pojedinačno.
Kako se dijagnostikuje vaginizam?
Vaginizam se definiše kao stanje u kojem mišići karličnog dna reagiraju nenamjernim grčenjem tokom pokušaja odnosa. Sekundarni vaginizam nastaje zbog trauma, hirurških intervencija i sličnih faktora, dok se primarni javlja onda kada je refleksni spazam toliko jak da žena ne može ni na ginekološki pregled.
Nedovoljna seksualna edukacija, društveni i porodični pritisak, strah od „prve noći“, fizičko ili psihičko nasilje — česti su uzroci. Liječenje je najčešće uspješno i kratkotrajno.
Kako se liječi vaginizam?
Najvažnije je znati da je vaginizam privremeno i potpuno izlječivo stanje. Nije potrebna operacija niti invazivne procedure. Ako nema drugih zdravstvenih problema, nisu potrebni ni lijekovi. Kao i kod drugih seksualnih poteškoća, i ovdje se radi o problemu para — pa je najidealnije da terapiji prisustvuju zajedno.
Ključno je pronaći iskusnog seksualnog terapeuta. Terapeut nakon uzimanja seksualne anamneze kreira individualni plan liječenja. Vježbe (poznate kao „vježbe ljubavnih igara“) imaju svoju svrhu i par mora biti uključen u proces.
Prije vježbi, veoma je važno psihički pripremiti ženu za seksualnost. Zato se vaginizam liječi postepeno. Brze terapije rijetko daju trajne rezultate. Individualizacija je ključna. Postepeno se primjenjuju masturbacione tehnike, vježbe disanja, opuštanja i vježbe sa prstima. Tek nakon toga prelazi se na seksualni odnos, gdje je cilj da žena nauči da osjeća zadovoljstvo (ne samo penetracijom).
Ne preporučuju se metode poput uklanjanja himena, penetracije pod opštom anestezijom, botoksa, lokalnih krema, sedativa prije odnosa ili „jednokratnih“ terapija. Nisu naučno utemeljene i ne rješavaju problem.
Liječenje vaginizma
Vaginizam se može javiti kod žena koje nikada nisu imale odnos, ali i kod onih koje su ranije imale potpuno normalne odnose.
Ako se vaginizam javlja od prvog seksualnog iskustva (ili čak prvog ginekološkog pregleda), naziva se primarni vaginizam.
Ako se javlja nakon perioda normalnih odnosa, riječ je o sekundarnom vaginizmu.
U nekim slučajevima, čak i nakon liječenja traume ili medicinskih uzroka, cjelokupni problem može ostati prisutan jer je u podsvijest već usadjen negativan i netačan seksualni obrazac.
Da bi se odredio pravilan terapijski proces, potrebno je detaljno ispitati sve fizičke i psihološke faktore. Metode koje se koriste su:
- Uklanjanje himena: iako žene često misle da je ovo rješenje, uklanjanje himena osim u rijetkim slučajevima (rigidan himen) ne samo da ne pomaže, nego može pogoršati stanje.
- Psihoterapija: pomaže ženi da nauči tehnike opuštanja. Ako žena ne zna kako da se opusti, strah od neuspjeha može povećati anksioznost. Psihoterapija je efikasna, ali najviše kada se kombinuje sa praktičnim vježbama.
- Vježbe: Kegel vježbe, vježbe disanja, opuštanja, botoks u posebnim slučajevima, kao i trening sa vaginalnim dilatatorima.
