Poremećaj u ishrani je zdravstveni problem koji nastaje kada prehrambene navike pojedinca izlaze van normalnih granica. Poremećaji u ishrani mogu dovesti do povećanja zabrinutosti u vezi sa težinom ili izgledom tela zbog nepravilnosti u prehrambenim navikama. Ova bolest može imati različite oblike, kao što su anoreksija nervoza, bulimija nervoza, binge eating poremećaj, opsesivni poremećaj kontrole telesne mase. Ovi poremećaji mogu uticati na fizičko i psihološko zdravlje pojedinca i imati ozbiljne posledice. Ako osoba pokazuje simptome poremećaja u ishrani, potrebna je pomoć psihologa specijalizovanog za ovu oblast.
Šta je Poremećaj u Ishrani?
Poremećaji u ishrani se, za razliku od uobičajenog mišljenja, ne pojavljuju samo u vezi sa hranom i težinom, već često napreduju zajedno sa ozbiljnim psihološkim problemima. U tom smislu, poremećaji u ishrani mogu se smatrati pokušajem da se reše unutrašnji problemi kroz spoljašnje rešenje.
Svi poremećaji u ishrani nastaju paralelno sa pogoršanjem mentalnog zdravlja pojedinca. Ove promene u mentalnom zdravlju s vremenom mogu ugroziti biološku, psihološku i socijalnu celovitost osobe, što dovodi do razvoja poremećaja u ishrani.
Pritisci stvoreni socijalnim i kulturnim uticajima, posebno kod osoba sa problemima u ličnom razvoju, mogu dovesti do fizičkih problema koji nastaju kao rezultat nemogućnosti da se nose sa psihološkim teškoćama. U tom kontekstu, telesna savršenost i fizička privlačnost postaju oblasti koje su previše vrednovane. U savremenoj društvenoj i kulturnoj strukturi, telesne mere postaju kriterijum vrednosti, što može ugroziti zdravlje pojedinca. Na ovom mestu, kako bi se postigao ‘lep’ izgled prema društvenim standardima ili kako bi se rešavali psihološki problemi, javljaju se poremećaji u ishrani. Osobe koje ne mogu da izraze svoje emocije ili unutrašnju konfuziju, zbog uticaja socijalnog i kulturnog okruženja, često ih manifestuju kroz poremećaje u ishrani.
Iako se uglavnom češće javljaju kod adolescenata i žena, poremećaji u ishrani mogu se pojaviti kod ljudi svih uzrasta i oba pola.
Koji su uzroci poremećaja u ishrani?
Poremećaji u ishrani napreduju zajedno sa psihološkim problemima, ali tačan osnovni uzrok nije uvek poznat. Etiološki, smatra se da su biološki i psihosocijalni faktori zajednički faktor u razvoju poremećaja u ishrani.
Poremećaji u ishrani se mogu definisati kao stanja koja nastaju zbog psiholoških problema i nesigurnosti, u kombinaciji sa različitim kulturnim i spoljnim faktorima, a koja mogu ugroziti zdravlje osobe. Neki od osnovnih uzroka poremećaja u ishrani uključuju;
- Nizak nivo samopouzdanja
- Osjećaj gubitka kontrole
- Problemi u izražavanju emocija i želja
- Confuzija identiteta
- Osjećaj nemoći prema okolini
- Porodične komunikacijske probleme
- Porodična struktura koja ne prihvata individualnost, seksističke teme koje nisu prihvatljive za razgovor, perfekcionizam i stroga pravila
- Depresija
- Osjećaj nepoštovanja
Koje su vrste poremećaja u ishrani?
Poremećaji u ishrani se mogu smatrati psihijatrijskim poremećajima koji uzrokuju ozbiljne fizičke zdravstvene probleme i nose visoki rizik od bolesti i smrtnosti.
Prema kriterijumima koje je 2013. godine objavila Američka psihijatrijska asocijacija, poremećaji u ishrani su klasifikovani na sledeći način:
- Anoreksija nervoza; poremećaj u ishrani koji se karakteriše svesnim naporima da se ostane previše mršav. Osoba se boji da postane gojazna, gubi težinu bilo postom ili uzimanjem laksativa i prekomernim vežbanjem. Anksioznost nastaje kao rezultat obsesije sa težinom i oblikom tela, što dovodi do iskrivljenog telesnog imidža.
- Bulimija nervoza; poremećaj u ishrani koji se karakteriše prekomernim unosom hrane, a potom svesnim izazivanjem povraćanja. Kontrola unosa hrane je neprestano poremećena, a dijagnoza ovog poremećaja je često teška jer se ponašanja skrivaju.
- Poremećaj prejedanja; često se javlja u tajnosti, gde osoba unosi veliku količinu hrane u kratkom vremenskom periodu. Osoba se oseća neprijatno i bolesno, sve dok ne prestane s jelom.
- Ne-kategorizovani poremećaji u ishrani; poremećaji koji ne zadovoljavaju sve kriterijume za bilo koji specifični poremećaj u ishrani, ali imaju značajan uticaj na osobu.
Veza između poremećaja u ishrani i terapija
Poremećaji u ishrani su često povezani sa poteškoćama u izražavanju osećanja i proizvodnje, gde se pojedinac bori sa negativnim mislima i ponašanjima koja su bazirana na konzumiranju. Poremećaji u ishrani, posebno oni koji izazivaju negativna osećanja, mogu učiniti osobu, kao i njene odnose sa porodicom, prijateljima i okolnim svetom, sve teže održivim. Zbog toga se ljudi sa poremećajem u ishrani često osećaju depresivno, usamljeno i iscrpljeno.
Kada osoba sa poremećajem u ishrani ne može da izrazi svoje misli, emocije i osećanja, poremećaj u ishrani može se pogoršati. Kroz individualnu terapiju, porodičnu terapiju i grupnu terapiju, ove osobe mogu da pronađu načine da se izraze i unaprede svoje mentalno zdravlje.
Uticaj individualne terapije na poremećaje u ishrani
Psihološki tretman za poremećaje u ishrani koristi razne metode kako bi pomogao u rešavanju problema i poboljšanju psihološkog zdravlja pojedinca.
U terapiji poremećaja u ishrani, kognitivna terapija se koristi za ispravljanje pogrešnih percepcija tela, dok bihejvioralna terapija pomaže u sticanju kontrole nad težinom u kratkom vremenskom periodu. Kognitivno-bihevioralna terapija pomaže klijentima da se nose sa negativnim emocijama. Kroz ovaj pristup, osoba se osposobljava da prevaziđe negativne misli i stresa u svom životu, usmeravajući ih ka zdravijem načinu života.
U psihodinamskoj terapiji, cilј je smanjenje potrebe za samopovređivanjem i suočavanje sa ponašanjima koja uzrokuju štetu.
