Porodični problemi mogu nastati iz mnogo različitih razloga, kao što su konflikti između članova porodice, problemi u komunikaciji, pitanja uloga, situacije poput razvoda i slično. Ovi problemi mogu negativno uticati na fizičko i psihičko zdravlje pojedinaca u porodici i oslabiti porodične odnose.
Porodična terapija je osmišljena kako bi se riješili porodični problemi i konflikti. Terapeut može analizirati stilove razgovora i načine komunikacije članova porodice, baviti se traumama i gubicima iz prošlosti te podsticati članove porodice da odrede svoje ciljeve. Porodična terapija se može smatrati dobrom opcijom za rješavanje porodičnih problema i može pomoći jačanju porodičnih odnosa.
Šta je porodica?
Porodica, kao institucija koja je stara koliko i istorija čovječanstva i koja uprkos promjenama održava svoju kontinuitet, predstavlja osnovni element obezbjeđivanja društvene cjelovitosti i stvaranja zdravih društvenih odnosa kroz zdrave pojedince. Porodica je mjesto gdje čovjek, koji na svijet dolazi neutralan, od prvog trenutka dobija i lični, i društveni, i kulturni identitet.
Porodica je živ sistem sastavljen od djelova koji su međusobno povezani i emocionalnim i fizičkim vezama, i koji jedni na druge utiču. Ako pojedince posmatramo kao djelove cjeline unutar ovog sistema, možemo reći da problem koji doživi jedan član porodice nosi osobine koje utiču i na sve članove porodice i na funkcionisanje porodice.
Porodica kao psihološki sistem
- Porodica ima zajednički cilj; zajedničko postojanje članova porodice ima zajedničku svrhu. Cilj porodice je nezavisan od pojedinačnih motiva, namjera i potreba svakog člana. Ovaj zajednički cilj, određen tačkom u kojoj se svi članovi porodice susreću, stvara socijalno, psihološko i fizičko okruženje u kojem se potrebe svih članova uvažavaju i mogu istovremeno biti zadovoljene.
- Porodica ima svoju strukturu; kao i u svakoj društvenoj organizaciji, i u porodici postoji struktura, a ta struktura omogućava psihološko funkcionisanje sistema.
- Porodica je ljudski sistem; porodica, sastavljena od ljudskih članova, kao sistem međuljudskih odnosa i fizičkog okruženja, ima funkcionisanje koje se zasniva na psihološkim osnovama.
- Porodica ima interakcijsku kompetentnost; zbog te strukture, u određenim uslovima može u okviru sopstvenog sistema ostvariti promjene koje se kao nužnost pojavljuju.
Funkcionisanje porodice kao psihološkog sistema pokazuje se kroz životni ciklus. Životni ciklus sastoji se od faza koje imaju različite prelazne periode. Prelazni periodi životnog ciklusa ukazuju na neke temeljne promjene u ljudskoj strukturi. U tom smislu, možemo reći da funkcionisanje porodice kao psihološkog sistema, zajedno sa životnim ciklusom pojedinaca, obuhvata značajne promjene. Te promjene koje se dešavaju kod pojedinaca i koje su dio porodičnog funkcionisanja, postaju i dio problema koji se javljaju u porodici. Porodica, kao cjelina sastavljena od djelova povezanih organskim vezama, prolazi kroz ciklus zajedno sa životnim ciklusima pojedinaca, te se javljaju porodični problemi.
Koji su porodični problemi?
U porodičnim odnosima mogu nastati različiti problemi koji negativno utiču na porodično funkcionisanje, i to se naziva porodičnim problemima. Svaka porodica ima određenu strukturu i unutrašnje funkcionisanje. Svaki pojedinac treba da bude u porodičnom okruženju u kojem može zadovoljiti osnovne potrebe kao što su: osjećaj uvažavanja, osjećaj sigurnosti, bliskost i solidarnost, svijest o odgovornosti, učenje kako da se prevaziđu problemi, želja da bude u okruženju koje omogućava sreću i samoostvarenje, kao i okruženje koje postavlja temelje zdravog duhovnog života. Porodično funkcionisanje treba da formira „rutu“ polazeći od osnovnih potreba pojedinca. U nedostatku te rute ili u slučaju da se ne uspostavi odgovarajuće funkcionisanje, mogu se pojaviti porodični problemi.
Osnovne elemente koji čine temelj porodičnih problema možemo navesti ovako:
- Unutrašnja neusklađenost; porodica se gradi na određenim osnovnim vrijednostima, ali se te vrijednosti kroz vrijeme moraju iznova tumačiti u skladu s novim uslovima. Da bi u osnovnoj porodičnoj strukturi postojala unutrašnja usklađenost, porodica treba da omogući svakom pojedincu da izgradi sopstveni identitet, da u skladu sa zajedničkim vrijednostima oblikuje i sopstvene vrijednosti i da se samoostvari.
- Spoljašnja neusklađenost; to je situacija u kojoj dolazi do sukoba između porodičnog funkcionisanja i funkcionisanja spoljnog svijeta, koji se oblikuje van porodice kroz društvene odnose, socijalne statuse i sl. Porodica počiva na temelju uspostavljanja snažnih i zdravih društvenih veza. Zato porodični problemi nemaju funkcionisanje nezavisno od spoljašnjih neusklađenosti.
Šta je porodična terapija?
Porodična terapija, za razliku od drugih pristupa usmjerenih na pojedinca, razmatra probleme u okviru porodičnog funkcionisanja i posmatra porodicu kao psihološki porodični sistem.
- Porodična terapija razmatra postojeće porodične probleme uključujući sve članove porodice. Prema porodičnoj terapiji, u održavanju i rješavanju porodičnih problema svi članovi porodice na neki način učestvuju, a svaki član ima važnu ulogu.
- Porodična terapija polazi od pretpostavke da su svi članovi porodice na neki način uključeni u probleme, stoga članovi porodice imaju značajno mjesto i u nastanku problema i u njihovom rješavanju.
- U porodičnoj terapiji, problematični odnosi razmatraju se kroz odnose koje članovi porodice grade među sobom i sa spoljnim svijetom.
- Cilj porodične terapije je identifikovanje i mijenjanje problematičnih obrazaca (ciklusa) koji postoje u porodičnom sistemu.
- Porodična terapija sprovodi se kao podrška pojedincima sa dugotrajnim tegobama, s ciljem uređenja i sagledavanja porodičnih dinamika.
- Cilj porodične terapije je da se uspostavi ravnoteža zajedničkog života prihvatanjem različitosti i jedinstvenih osobina svakog pojedinca.
- U porodičnoj terapiji tretman se ne sprovodi nad pojedincima, već u mrežama odnosa kojima pojedinci pripadaju.
