Freudovo djelo „Irmin san o injekciji“ predstavlja jedan od temelja u formiranju psihoanalize i psihoanalitičke metode. To je san u kojem je Freud prvi put detaljno ispitao sanjani materijal, podvrgao ga slobodnim asocijacijama i sistematski ga obradio. Važnost ove sistematizacije leži u tome što je ovaj san doprinio kasnijoj interpretaciji snova i konceptualizaciji edipovog kompleksa. Kada shvatimo da je edipalni kompleks osnovni koncept koji psihoanalizu čini psihoanalizom, razumjećemo i značaj ovog sna. Na neki način, on je prototip za tumačenje snova, osnovni program. Irmin san djeluje kao temeljna mapa za razvijanje principa tumačenja snova. Ujedno, riječ je o snu u kojem Freud tumači sopstvene narative i time zapravo dešifruje sebe.
Budući da je ovo prvi sistematizovani san, on se od drugih razlikuje u nekoliko aspekata:
Ovaj san određuje način na koji psihoanaliza posmatra seksualnost i kako je integriše u svoj doktrinarni okvir. Iako je psihoanalitički kritičar Hans-Jürgen Eysenck (1966) ovaj san opisao kao puki izraz analitičarevog profesionalnog neuspjeha i ravan snu u kojem seksualnost uopšte nema mjesta, u njemu je ipak moguće jasno vidjeti Freudove prikrivene erotske sadržaje i druge nesvjesne konflikte. Dakle, ovaj san predstavlja temelj psihoanalize i nosi mnogo dublji značaj od pukog tumačenja profesionalne nedovoljnosti ili etičkih nedoumica.
Naročito je u ovom snu moguće uočiti erotske prijenose, latentne homoseksualne želje, kao i narcističko-božanske dinamike u najupečatljivijoj formi…
Osim toga, budući da je Freud imao namjeru sistematizovati Irmin san, on je izložen ogromnom broju interpretacija — baš kao što je Irma, zbog značenja koje joj je Freud pripisivao, izložena intenzivnom prenosnom opterećenju. Iz opisa sna jasno je da su i Freud i Fliess u njega unijeli vlastite stručne težnje i ambicije da postanu zvijezde u svojim oblastima. Anzieu, koji ovaj san obrađuje u svojoj knjizi, gotovo nehotice preuzima funkciju separatora između Freuda i Fliessa. U Anzieuovom očima, Irma koju Fliess ponovo i ponovo „operiše“ i invazivno preispituje postaje žrtva Fliessovih profesionalnih ambicija — no Freud je taj koji snosi moralnu odgovornost.
Prema Anzieuu, Freud se u ovom snu prikazuje kao neko ko je već prihvatio pasivnu poziciju pred Fliessom — mazohistički, pokoran stav. Razmatrajući ovaj san, nameće se pitanje: da li je Freud svoj rad „Jedno dijete se tuče“ napisao tek nakon analize slučaja svoje kćerke Anne Freud, ili je možda proizlazio iz odnosa sa Fliessom, koji je već imao strukturu odnosa otac–sin, bog–slušalac, muškarac–žena, sadist–mazohist? U ovom snu se čini kao da dinamika između Freuda i Fliessa potiče iz negativnog edipalnog konflikta. U njihovoj korespondenciji nailazimo na ton zaljubljenog razočaranja, molbe za pažnjom, očekivanje podrške — dinamika koja bi mogla da izazove ljubomoru čak i kod njihovih supruga (posebno Fliessove žene).
Anzieuova analiza sna uvodi trojnu strukturu Freud–Anzieu–Fliess, gotovo nalik Freudovoj opsesiji trimetilamin formulom kojom je pokušavao da naučno utemelji edipalnu triangulaciju. Fliess je tu onaj koji zavođenjem i sadističkim stavom pokušava potčiniti Freuda; Freud se povlači u mazohističku poziciju; a Anzieu preuzima paternalno-maternalnu ulogu zaštitnika. Fliessovo žarenje Irminih nosnih konkacija ima snažno simboličko, seksualizovano i kastrativno značenje. Freudovo povremeno traženje da i njegovo sopstveno „nosno stanje“ liječi Fliess otkriva Freudovu duboku fascinaciju i privlačnost prema kastrativnom objektu.
Ovdje se postavlja pitanje: da li su ovo elementi Freudove sopstvene neurotične strukture, ili pak nagovještaj granične problematike? Freudova zavisnost od Fliessa bila je toliko snažna da su Fliessove zabrane i dozvole imale vitalni značaj. Freudovi unutrašnji resursi nisu bili dovoljni za samoregulaciju; bio mu je potreban spoljašnji „zakonodavac“ — Fliess kao kazniteljska figura. Freudova potreba da idealizuje određene ličnosti i pretvara ih u sopstvenu kastrativnu figuru omogućila je Fliessu da savršeno popuni njegovu mazohističku poziciju. Na ovaj način, njih dvojica su „savršeni par“ koji zadovoljava međusobne narcističke i libidinalne potrebe — i psihoanaliza je zapravo produkt ove patološke alijanse, iako verkira kao naučna saradnja.
Svi koji su im se upliitali bili su „kažnjeni“. Jedan od najtragičnijih primjera je Emma Eckstein, čije je „liječenje“ dovelo do teške povrede — zapravo simboličke kastracije. Fliess i Freud su bili uvjereni da su nosne konkacije ekvivalentne genitalijama. Freudova idealizacija Fliessa bila je toliko jaka da je čak i nakon njegovih medicinskih grešaka (koje su ugrožavale živote pacijenata), u pismima izražavao ljubav, lojalnost i odanost — klasičan mazohistički odgovor na sadistički objekt.
U svom tekstu „Ekonomski problem mazohizma“ (1924), Freud navodi da mazohističke fantazije uključuju: „biti kastriran, biti prodrt u seksualnom činu ili rađati dijete“. Dakle, mazohizam je regresija muškarca u žensku poziciju, uz osjećaj krivice koji se umanjuje kroz trpljenje. Prema Freudovoj formulaciji, mazošizam nije poseban instinkt, već je sadizam okrenut prema unutra — prema sopstvu.
Anzieu tvrdi da je Freudova kreativna energija proizašla iz zavisti prema plodnoj, stvaralačkoj ženi — iz zavisti prema ženskoj sposobnosti da stvara život. Freud je, prema njegovom mišljenju, uspio da prevaziđe ovu zavist identifikacijom sa ženom u simboličkom smislu. U tom kontekstu, odnos sa Fliessom „oslobodio je ženu unutar Freuda“ i dao dodatni zamah njegovoj kreativnosti. Dakle, psihoanaliza je proizvod ženskog oslobođenja.
U konačnici, psihoanaliza je zbir Freudove potrage za „savršnim sopstvom“, njegove žudnje za ženskim identitetom, njegove mazohističke strukture, težnje da se stopi sa sadističkim drugim i njegovih fantazija o nemogućem — muškom porođaju. Rezultat nije „trojni edipalni odnos“, već mnogo kompleksnija, višekutna, često bolna i krvava struktura — baš kao Irma ili Emma Eckstein.
Psihoanaliza je, dakle, intelektualizovana sublimacija zabranjenih želja Freuda i Fliessa, artikulisana kroz metod koji će kasnije postati globalna doktrina.
